خانه » علوم هفتم » بخش زیست » دستگاه گوارش (روده کوچک روده بزرگ)۲
دستگاه گوارش (روده کوچک روده بزرگ)۲
روده کوچک روده بزرگ

دستگاه گوارش (روده کوچک روده بزرگ)۲

 

روده بزرگ (Large Intestine)بخش از لوله گوارش است که حدود ۱٫۵ متر طول دارد و قطر آن بیشتر از روده کوچک است. از سکوم که به ایلئوم روده باریک متصل است، شروع شده و به مقعد ختم می‌گردد. وظیفه روده بزرگ ، هدایت مواد هضم نشده به خارج از بدن است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 
روده کوچک
عمل اصلی روده باریک، هضم و جذب موادغذایی می باشد و در حقیقت جایی است که اکثر هضم و جذب غذاها در آنجا انجام می گیرد.

روده باریک در بدن انسان

روده باریک اندامی است که بین معده و روده بزرگ (کولون) واقع شده است و به آن روده کوچک نیز می گویند، اما نام “کوچک” مناسب به نظر نمی رسد، زیرا طول روده باریک حدود شش متر و قطر آن حدود ۵/۲ تا ۳ سانتی متر است.

عده ای نیز معتقدند به این دلیل، آن را روده کوچک می نامند که قطر آن بسیار کم است، یعنی کوچک بودن به قطر آن اشاره می کند، نه طول آن.

روده باریک چند بخش دارد؟

روده باریک را به سه بخش تقسیم می کنند (تصویر بالا):

بخش اول : بخش ابتدایی روده باریک که اثنی عشر، یا دوازدهه، یا دئودنوم نام دارد و ۲۶ سانتیمتر است.

بخش دوم : ژژونوم نام دارد و ۵/۲ متر طول دارد.

بخش سوم: ایلئوم نام دارد و ۵/۳ متر طول دارد.

وظیفه روده باریک چیست؟

عمل اصلی روده باریک، هضم و جذب موادغذایی می باشد و در حقیقت جایی است که اکثر هضم و جذب غذاها در آنجا انجام می گیرد.

غذا پس از خروج از معده، وارد اثنی عشر می شود. غذا در این لوله باریک، توسط حرکات دودی شکل دیواره روده به جلو حرکت می کند.

بسیاری از آنزیم های گوارشی که توسط لوزالمعده (پانکراس) ترشح می شوند، از طریق مجرای خاصی که مجرای لوزالمعده نام دارد، وارد روده باریک می شوند.
هنگامی که غذا وارد روده باریک می شود، هورمون هایی ترشح می شوند که سبب ترشح آنزیم های گوارشی از لوزالمعده می شوند

همانطور که می دانید غذا در طی هضم در معده، با اسید معده آغشته می شود. اسید معده بسیار قوی هستند. دیواره معده برای مصون ماندن از آسیب این اسید، پوششی به دور خود دارد که مانع از آسیب آن می شود.

با وارد شدن غذا و اسید معده به روده باریک، باید روده باریک نیز از آسیب اسید معده مصون بماند. این کار را بی کربنات آزاد شده از لوزالمعده انجام می دهد. در حقیقت هورمونی از روده باریک، مسئول خبر کردن و ترشح بی کربنات از پانکراس می باشد و بی کربنات، اسید معده را خنثی می کند .

در روده باریک، پروتئین ها، چربی ها و کربوهیدارت ها به طور کامل تجزیه شده و به طور کامل هضم می شوند.

پس از آنکه تمام غذاهای مصرفی به طور کامل در روده باریک هضم شدند، آماده مصرف توسط تمام سلول های بدن می باشند. این ذرات غذایی از طریق انتشار، وارد رگ های خونی دیواره روده باریک قرار می شوند و سپس وارد جریان اصلی خون می شوند و به مناطق مختلف بدن صادر می شوند.

در نهایت موادی که کل سیستم گوارش بدن و روده باریک نتوانسته اند آنها را هضم کنند، به صورت هضم نشده وارد روده بزرگ می شوند.

چه مواد مغذی در روده باریک جذب می شوند؟

– جذب آهن در اثنی عشر یا دئودنوم صورت می گیرد.

– ویتامین ب۱۲ در انتهای ایلئوم جذب می شود.

– آب و چربی در طول روده باریک جذب می شوند.

– موادی چون فروکتوز، سدیم، گلوکز و اسید آمینه نیز در طول روده باریک جذب می شوند.

* تذکر

– سطح وسیع روده باریک این امکان را به انواع موادغذایی می دهد تا بتوانند به حداکثر میزان هضم و جذب خود برسند.

– حدود ۳ تا ۶ ساعت طول می کشد تا غذا از ابتدای روه باریک وارد شده و از سمت انتهایی آن خارج شود. این زمان به نوع ماده غذایی مصرفی بستگی دارد.

– اگر همراه مواد غذایی که مصرف کرده ایم، مقدار کافی فیبر (سبزیجات و میوه ها مقدار زیادی فیبر دارند) بخوریم، غذاها با سرعت بیشتری در طول روده باریک حرکت خواهند کرد.
اگر افراد بدانند که خوب جویدن غذا، کلید سلامتی و معجزه ای برای سالم داشتن دستگاه گوارش است، هرگز از این کار غفلت نمی کنند

توصیه های برای حفظ سلامت روده باریک

۱- رژیم غذایی مناسب و سالم : متخصصان توصیه می کنند که از همه نوع مواد غذایی استفاده شود تا تمامی مواد مغذی به بدن فرد برسد. اما آنچه در این بین مهم است مصرف زیاد سبزیجات و میوه هاست که به دلیل داشتن فیبر در تسهیل حرکت مواد غذایی در روده باریک کمک می کند.

همچنین مصرف بیش از حد مواد غذایی مانند برنج، ماکارونی، پیتزا و نان توصیه نمی شود، چون این گونه مواد سبب سفت شدن موادغذایی در روده باریک و عدم تسهیل حرکت آن در روده باریک می شود و مشکلات متعددی را برای روده باریک به وجود می آورد.

۲- مصرف زیاد آب و مایعات : آب نقش مهمی در پاکسازی مسیر روده باریک دارد و همچنین به تسهیل هضم مواد غذایی در روده باریک کمک می کند. سعی کنید حداقل ۸ لیوان در روز آب مصرف کنید.

۳- انجام فعالیت ورزشی : فعالیت ورزشی علاوه بر تناسب اندام، عملکرد اندام های بدن را نیز بهبود می بخشد. همچنین اگر مشکلاتی مانند انسداد روده باریک وجود داشته باشد، در اثر انجام مداوم فعالیت های بدنی رفع می شود.

۴- خوب جویدن غذا : امروزه به دلیل نوع زندگی، افراد وقت زیادی برای کارهای اساسی روزمره خود از قبیل خوردن صبحانه و … ندارند. خوب جویدن غذا نیز از جمله کارهای اساسی است که برخی افراد به دلیل مشغله کاری آن را به خوبی انجام نمی دهند.

اگر افراد بدانند که خوب جویدن غذا، کلید سلامتی و معجزه ای برای سالم داشتن دستگاه گوارش است، هرگز از این کار غفلت نمی کنند و سلامتی خود را به خطر نمی اندازند.

در طی خوب جویدن، علاوه بر تکه کردن غذا به قطعات کوچک، زمینه برای آغشته شدن غذاها با بزاق دهان و انجام بهتر و کامل تر فرایند هضم صورت می گیرد.

به این ترتیب انرژی کمتری برای هضم غذای خوب جویده شده صرف می شود و غذا با سرعت بیشتری هضم می شود و همچنین طول عمر دستگاه گوارش نیز افزایش می یابد.

 

 

 
روده کوچک شما دارای سه قسمت می‌باشد. اولین قسمت روده کوچک که درست بعد از معده قرار دارد را اصطلاحاً ” اثنی عشر «یا دوازدهه ویا» دئودنوم ” (Duodenum) می‌نامند، که کوتاهترین قسمت روده کوچک می‌باشد. دو قسمت دیگر روده کوچک که بعد از دوازدهه (اثنی‌عشر) قرار دارند به ترتیب عبارت‌اند از تهی‌روده (Jejunum) و درازروده[۱] (Ileum) که به روده بزرگ متصل می‌گردد. وقتی غذا از معده وارد دوازدهه می‌شود، به علت مخلوط بودن با اسید معده، هنوز اسیدی می‌باشد. در محل دوازدهه، یک شیره گوارشی قلیایی به این غذا اضافه می‌گردد تا حالت اسیدی آن را خنثی نماید. این شیره گوارشی از عضوی که در قسمت زیر معده قرار دارد و به آن اصطلاحاً لوزالمعده گفته می‌شود ترشح می‌گردد، که حاوی آنزیم‌هایی است که باعث ادامه هضم غذا می‌شود. صفرا نیز در همین محل به غذا اضافه می‌گردد. صفرا مایعی سبز رنگ است که در کبد شما ساخته می‌شود و سپس از کبد به کیسه صفرا وارد می‌گردد تا در آنجا ذخیره شود. این صفرا به حل شدن مواد غذایی چرب کمک می‌نماید. وقتی که شیره گوارشی وظیفه خود را انجام داد، مواد غذایی اصلی به اجزا ساده‌تر خود تجزیه می‌شوند که عبارت‌اند از:

پروتئین‌ها به آمینو اسیده‌ها تجزیه می‌شوند.
کربو هیدراتها به گلوکز و سایر قندهای ساده تر تبدیل می‌شوند.
چربی‌ها به اسیدهای چرب و گلیسرول تجزیه می‌گردند.

 

گوارش در روده کوچک
شیره روده‌ای از غدد برونر دوازدهه و غدد لیبرکوهن موجود در مخاط روده کوچک در شبانه روز به مقدار یک لیتر ترشح می‌شود. مواد معدنی آن ۰٫۶ گرم درصد و شامل کاتیونهای Ca+2 ، Mg+2 و Na و آنیونهای -CL و PO4-3 می‌باشد. مواد آلی آن شامل آنزیمها و موسین است. از آنزیمهای شیره روده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: آنتروکیناز ، آمینوپپتیداز ، دی‌پپتیداز ، نوکلئوتیداز ، لیپاز روده‌ای، لیستناز ، مالتاز ، ساکاراز و لاکتاز. محتوای دوازدهه وارد روده کوچک می‌شوند و تحت تاثیر حرکات دودی ، مالشی ، نوسانی و حرکات ویژه پرزها با شیره روده مخلوط شده و تحت تاثیر آنزیمها هضم مواد غذایی باقیمانده صورت می‌گیرد.

گوارش غذا در دوازدهه روده کوچک
محتوای اسیدی معده بطور منقطع از دهانه پیلور در دوازدهه می‌ریزد و موجب تحریک دیواره آن می‌شود. این تحریک به ترشح هورمونهای پنجگانه سکرتین منجر می‌شود که از راه خون به کبد ، لوزوالمعده و روده کوچک رسیده و ترشحات آنها را باعث می‌شوند. شیره لوزوالمعده توسط مجرای ویرسونگ و صفرا از راه مجرای کلدوک در محل آمپول واتر به دوازدهه می‌ریزد و PH اسیدی محتوای معده را خنثی می‌سازد.

 

 

 
در قسمت‌های پایین‌تر روده کوچک (یعنی در تهی‌روده و درازروده)، فراورده نهایی غذای گوارده از طریق دیواره روده کوچک به جریان خون جذب می‌گردند. بر اثر انقباضات موجی شکل عضلات دیواره روده‌ها، غذا در طول روده حرکت کرده وبه جلو می‌رود. این حرکت را اصطلاحاً ” پریستالسیس «(peristalsis) می‌نامند. دیواره روده‌ها صاف نیست بلکه دارای میلیونها برجستگی انگشت مانند به نام» پرز” (Villi) می‌باشد. این پرزها باعث می‌شود که سطح وسیعی در روده‌های شما ایجاد شود تا جذب غذاها بهتر صورت گیرد. ویتامین‌های محلول در آب و مواد معدنی در این مرحله، جذب جریان خون می‌شوند. وقتی که مواد غذایی جذب جریان خون شد، باقی‌مانده غذایی که هضم نشده‌است وارد روده بزرگ می‌گردد بدن شما می‌تواند بعضی از مواد غذایی، مثل آنهایی که ایجاد انرژی می‌کنند و بعضی از ویتامینها و مواد معدنی را ذخیره نماید. اضافی مواد غذایی که بدن نمی‌تواند آنها را ذخیره نماید از طریق مدفوع از بدن خارج می‌گردد. سلول‌های دیوارهٔ پرزها برجستگی‌های کوچکتری یه نام ریزپرز دارند.

روده بزرگ

 

 

 

شامل کولون (Colon)، راست‌روده (Rectum) و مقعد می‌باشد. طول روده بزرگ حدود یک متر است. آبی که برای هضم غذاها مورد استفاده قرار گرفت بود در روده بزرگ باز جذب می‌شود و باعث می‌شود که مدفوع بدون آب و خشک ایجاد شود.
وظیفه اصلی کولون جذب آب و املاح است که در نتیجه آن مواد هضم نشده وارده از روده باریک به کولون ، از حالت مایع به حالت جامد در آمده و مدفوع (feces) نامیده می‌شود. با توجه به عملکرد روده بزرگ که در اصل هدایت مواد هضم نشده به خارج از بدن است، روده بزرگ فاقد چین و پرز است. کولون شامل قسمتهای زیر است.

کولون صعودی: این کولون دنباله روده کور است که در طرف راست شکم روی جدار خلفی آن تا زیر کبد بالا رفته و از آنجا با زاویه تقریبا قائمه به سمت چپ پیچ خورده، کولون عرضی را تشکیل می‌دهد.

 کولون عرضی: زیر معده قرار دارد و کاملا از پرده صفاق پوشیده شده و متحرک است و به واسطه بند مخصوص خود که دو قشر پرده صفاق باشد، به سطح خلفی شکم متصل می‌شود. علاوه بر این ، این پرده ، کولون عرضی را به انحنای بزرگ معده ، مربوط می‌سازد.

کولون نزولی: کولون عرضی در زیر طحال با یک زاویه حاد به سمت پایین آمده و کولون نزولی را تشکیل می‌دهد.

کولون خاصره لگنی یا سیگموئید: دنباله کولون نزولی ، کولون خاصره لگنی است که در حفره خاصره سمت چپ قرار دارد، سپس داخل لگن کوچک شده و به روده مستقیم ، منتهی می‌شود. کولون خاصره لگنی از پرده صفاق کاملا پوشیده شده، دارای بند مخصوص و حرکات آزاد است. در این قسمت ، روده کلفت‌تر می‌شود، زیرا مدفوع در آن جمع می‌شود تا موقع تخلیه فرا رسد.

سلولهای موجود در لایه مخاطی کولون موکوس ترشح می‌کنند تا با لغزنده ساختن سطح مخاط به دفع مواد هضم نشده کمک کنند.

روده مستقیم
روده مستقیم دنباله کولون خاصره لگنی و قسمت انتهایی روده کلفت است. طول آن ۱۲ تا ۱۵ سانتیمتر می‌باشد. روده مستقیم که در حفره لگن قرار دارد، در مرد عقب مثانه و پروستات و در زن عقب رحم و مهبل بوده و فقط ثلث فوقانی آن از پرده صفاق پوشیده شده است. پرده صفاق در مردان بین روده مستقیم و سطح فوقانی مثانه ، بن بستی به نام بن بست دوگلاس ایجاد می‌کند. در زنان این بن بست بین روده مستقیم و رحم قرار دارد. بن بست دوگلاس ، پایین‌ترین نقطه فضای درونی شکم است. روده مستقیم در گودی استخوان خاجی قرار دارد و لذا قدری به عقب خمیده است.
مجرای مقعدی (Anal Canal)
قسمت تحتانی روده مستقیم به مجرای مقعدی ختم می‌شود. این مجرا لوله‌ای به طول ۳ سانتیمتر است که تنگ و باریک می‌باشد. عضله تنگ کننده مقعد ، سوراخ مقعد را می‌بندد. زیر مخاط مجرای مقعدی سیاهرگهای بسیاری وجود دارد و فراخ نشدن این سیاهرگها موجب پیدایش بیماری بواسیر می‌شود.

 

گوارش در روده بزرگ
بیشتر مواد غذایی تا این مرحله هضم شده‌اند و تنها مقداری از غذاهای هضم نشده مانند سلولز ، غضروف و مولکولهای پروتئینی و مواد جذب نشده وارد روده بزرگ می‌شوند. باکتریها نشاسته را به مالتوز و گلوکز تبدیل می‌کنند. باکتریها بر روی مواد دیگر هم عمل گوارش را انجام داده و مواد موجود در روده بزرگ به صورت خمیری در می‌آید، بعد از جذب مواد مورد استفاده ، مواد زاید به صورت مدفوع دفع می‌شود.

 

 

سکوم و آپاندیس (Cecum and Appendix)
سکوم قسمت ابتدایی روده بزرگ است که زایده آپاندیس به قسمت بن بست آن متصل می‌شود. آپاندیس زایده انگشت مانندی است به طول ۱۰ – ۵ سانتیمتر و قطر متوسط ۰٫۸ سانتیمتر که با افزایش سن ، قطر آن کاهش می‌یابد. دیواره آپاندیس مرکب از ۴ لایه‌ای است که در سایر قسمتهای لوله گوارش یافت می‌شود. مخاط آپاندیس شبیه روده بزرگ ، فاقد پرز و چین و حاوی غدد لوله‌ای مستقیم است. اپیتلیوم پوشاننده آن شامل سلولهای جذب کننده و جامی است.

آستر و زیر مخاط حاوی تعداد زیادی عقده‌های لنفاوی است که با افزایش سن از تعداد آنها کاسته می‌شود. در افراد سالخورده با ناپدید شدن بافت لنفاوی در آپاندیس ، مخاط و زیر مخاط فیبروزه می‌شوند. طبقه عضلانی در آپاندیس شبیه روده کوچک ، مرکب از عضلات حلقوی در داخل و عضلات طولی در خارج است که از خارج بوسیله بافت سروز پوشیده شده است. آپاندیس یک عضو لنفاوی است و مانند دیگر بافتهای لنفاوی می‌تواند ملتهب شده و تولید آپاندیسیت نماید.

 

 

 

هنگامی که مدفوع به راست روده می‌رسد، بر اثر انقباضات واکنشی که در راست‌روده ایجاد می‌شود و ماهیچه‌های دریچه یا اسفنکتر مقعد را شل می‌نماید، احساس دفع مدفوع به شخص دست می‌دهد. اسفنکترهای مقعد، ماهیچه‌های حلقوی شکلی می‌باشند که کنترل بازشدن و بسته شدن مقعد را در اختیار دارند. معمولاً حدود یک تا سه روز طول می‌کشد که غذا از دهان تا مقعد برسد. بعضی از افراد روزی دو یا سه بار مدفوع می‌کنند، در حالیکه سایرین روزی یک بار و بعضی‌ها نیز هر دو یا سه روز یک بار مدفوع می‌کنند که تمام این موارد طبیعی هستند.

روده مستقیم (رکتوم)

قسمت انتهایی روده بزرگ است که طول آن ۱۲ تا ۱۵ سانتی متر است. روده مستقیم در انتها به مقعد ختم می شود. مواد دفعی از طریق مقعد دفع می شود.

بیماریهای روده بزرگ

آپاندیسیت: بیماری آپاندیسیت یا التهاب زایده کرمی شکل شیوع فراوان دارد. علل پیدایش آپاندیسیت بسیار مختلف است. یبوست ، انگلهای روده ، تورم روده بزرگ ، عفونتهای عمومی از قبیل گریپ ، آنژین چرکی و … می‌توانند ایجاد آپاندیسیت نمایند. اولین علامت مهم آپاندیسیت حاد ، احساس درد در اطراف ناف است، اما هنگام لمس و فشار ناحیه راست و زیر شکم ، دردناک است. هنگام حمله درد آپاندیسیت ، جدار سمت راست و زیر شکم سخت می‌شود.

بیمار حالت تهوع و استفراغ دارد. تب مختصر است و آزمایش خون از نظر نوع گلبولهای سفید ، عفونت حاد را نشان می‌دهد. اگر آپاندیس بیمار برداشته نشود، حمله حاد آپاندیسیت گاه به گاه تکرار خواهد شد. علت عود بیماری اغلب یک سرماخوردگی است. حملات بعدی آپاندیسیت همیشه سخت‌تر بوده و با عوارض بیشتری توام است، آپاندیس متورم ممکن است در مدت کوتاهی چرک کند و قانقرایا شود.

بواسیر: بواسیر یا خارجی است یا داخلی. اتساع سیاهرگهای اطراف مقعد به شکل یک یا چند دگمه برجسته آبی رنگ ، بواسیر خارجی نام دارد. بواسیر داخلی در صورتی که سیاهرگهای روده مستقیم متسع گردد، ایجاد می‌شود. یبوست مزمن ، نشستن دائم و چاقی و آبستنی ، مهمترین علل پیدایش بواسیر هستند. درمان آن از طریق عمل جراحی ، صورت می‌گیرد.

 سرطان روده مستقیم: مهمترین علامت سرطان روده مستقیم ، تناوب اسهال و یبوست است. مدفوع گاه با خون همراه است. اگر بیماری زود تشخیص داده شود، با عمل جراحی قابل درمان است.

درباره‌ admin555

تصویر پروفایل از  admin555

جوابی بنویسید